3. Powstanie na Żoliborzu (I) - wspomnienia mjr Jakuba Nowakowskiego ps. Tomek

W III wspomnieniu mjr Jakub Nowakowski, żołnierz batalionu Zośka i zgrupowania Żniwiarz opowiada o walkach w czasie powstania warszawskiego na Żoliborzu.

In the third memoir, Major Jakub Nowakowski, a soldier of the Zośka battalion and the Żniwiarz grouping, tells about the fights during the Warsaw Uprising in Żoliborz.

Ringstand 58c (Tobruk) w Muzeum Powstania Warszawskiego

Ringstand 58c to niemiecki typ małego schronu bojowego wykonanego z żelbetu, przystosowanego do prowadzenia ognia okrężnego. Konstrukcja schronu oparta była na projekcie włoskiego schronu wykorzystywanego podczas walk o Tobruk w Afryce Północnej, stąd potoczna nazwa Tobruk.

Najczęstszym uzbrojeniem schronu był karabin maszynowy: MG 34 lub MG 42.

Załogę stanowiło 2 żołnierzy, a grubość ścian wynosiła 40 cm lub 60 do 80 w odmianie fortecznej.

Tobruki w Warszawie zostały wybudowane pod koniec 1944 i od początku stały się elementem umocnień Twierdzy Warszawa (Festung Warschau). Łańcuch takich umocnień otaczał praktycznie całe centrum miasta, dodatkowo schronami tymi zabezpieczano ważne obiekty w mieście. Z ogólnej liczby ok. 60 zachowało się do dziś w różnym stanie ponad 30 sztuk.

Jeden z warszawskich tobruków znajduje się obecnie w Muzeum Powstania Warszawskiego. Został tam przewieziony w 2004 roku po demontażu z miejsca budowy parkingu u zbiegu ulic Mokotowskiej, Pięknej i Kruczej.

Bój o Królikarnie na Mokotowie

Już na początku powstania warszawskiego powstańcy zajęli Królikarnię, zespół pałacowo-parkowy znajdujący się na Mokotowie przy ulicy Puławskiej. Pomimo niemieckich ataków przez kilka tygodni bronili zajęty przez siebie teren. Dopiero 24 września 1944 r. mocno wyczerpane oddziały Pułku AK "Baszta" musiały ustąpić z Królikarni po silnym natarciu niemieckim. Obrońcy wycofali się w kierunku szkoły położonej przy ulicy Woronicza.  Szturm nieprzyjaciela zepchnął oddział por. Michała Bylinę „Michała” ku szkole. Por. „Michał” został, ciężko ranny i oddział objął por. „Klimek” (Tadeusz Jaegermann). Pałac wraz z budynkami towarzyszącymi i parkiem uległ znacznym zniszczeniom.

Walki toczące się o Królikarnię i szkołę na ulicy Woronicza upamiętnia pomnik w pobliżu wejścia do parku pałacowego od strony ulicy Puławskiej. Tworzy go pamiątkowa tablica i trzy kamienne kolumny o korynckich głowicach pochodzące ze zniszczonej w czasie powstania kamienicy. Na kolumnach widoczne są ślady po uderzeniach pocisków. 

Autorem pomnika był architekt Eugeniusz Ajewski, który w 1944 r. walczył w szeregach Pułku "Baszta". Na terenie ogrodu Królikarni powstańcy warszawscy prowadzili z Niemcami walki, w trakcie których spłonęła kuchnia, zniszczony został taras z grotą i drzewostan.

Tablica pamięci żołnierzy pułku Armii Krajowej ”Baszta”, Liceum im. Królowej Jadwigi ul. Woronicza 8 (dawna szkoła powszechna nr 36, kryptonim "Koło")

Wyzwolenie KL Warschau tzw. "Gęsiówki"

 

Wyzwolenie KL Warschau tzw. „Gęsiówki” zostało przeprowadzone przez harcerski batalion Armii Krajowej „Zośka” 5 sierpnia 1944 roku.

Celem polskiego ataku było uwolnienie więźniów oraz wywalczenie połączenia między Wolą a Starym Miastem. Silną niemiecką obronę udało się przełamać dzięki wykorzystaniu zdobycznego czołgu Panzerkampfwagen V Panther.

 Za cenę niewielkich strat własnych żołnierze AK zdobyli „Gęsiówkę” i wyzwolili 348 Żydów, z których większość dołączyła do powstania.

Tablice upamiętniające wyzwolenie obozu umieszczono w 2018 roku przy ul. Mordechaja Anielewicza róg Okopowej.

Hale Mirowskie w czasie okupacji

 

Hale Mirowskie na granicy Woli i Śródmieścia wybudowano w latach 1899–1902 w miejscu częściowo rozebranych Koszar Mirowskich. Przed wybuchem II wojny światowej w 1939 w halach działało ok. 900 punktów sprzedaży detalicznej.

  Do zniszczenia w 1944 r. były największym w Warszawie obiektem handlowym. Handlowano także na ulicach sąsiadujących z placem Mirowskim i placem Żelaznej Bramy. Cały ten obszar był czasem nazywany „brzuchem Warszawy”. Pierwsze lata wojny hale przetrwały bez większych zniszczeń. W maju 1941 działało w nich 1641 stoisk, więcej niż przed wojną. 

Budynki ucierpiały dopiero podczas powstania warszawskiego. 1 sierpnia 1944 doszło do walk o wschodnią halę, w której znajdowały się niemieckie warsztaty samochodowe.

 5 i 6 sierpnia 1944 roku, podczas ataku wojsk niemieckich w kierunku placu Piłsudskiego i towarzyszących mu bombardowań lotniczych, obydwie hale Mirowskie zostały spalone. Zostały zdobyte po ciężkich walkach 6 sierpnia po południu przez oddziały Oskara Dirlewangera.

Okolicznych mieszkańców spędzono do rozbierania barykad, a następnie zamordowano. Ich zwłoki zostały następnie spalone przez Verbrennungskommando Warschau.

 7 sierpnia powstańcy podjęli udaną próbę uwolnienia grupy osób przetrzymywanych w halach. Polacy jeszcze dwukrotnie podejmowali próby odbicia hal: 13 sierpnia oraz w nocy z 30 na 31 sierpnia 1944.

Pociecha - miejsce bitwy partyzanckiej 1944 r.

 

Na przełomie sierpnia i września 1944 roku, w czasie powstania warszawskiego na terenie Pociechy toczyły się zacięte walki oddziałów zgrupowania Kampinos, główne oddziały Jerzyków, z kolaboracyjnymi oddziałami RONA. Na miejscu najdłużej, pozycyjnej bitwy partyzanckiej znajduje się tzw. krzyż Jerzyków.

Cmentarz wojenny żołnierzy AK Grupy Kampinos w Budach Zosinych

 W Budach Zosinych znajduje się cmentarz wojenny żołnierzy Armii Krajowej Grupy Kampinos, którzy w czasie powstania warszawskiego stoczyli bój i polegli w bitwie pod Jaktorowem 29 września 1944 roku.

27 września 1944 r. - egzekucja przy ulicy Dworkowej

 

27 września 1944 roku odbyła się ewakuacja kanałami z Mokotowa do Śródmieścia Południowego. Wielu wyruszających w drogę kanałową z Mokotowa nigdy nie dotarło na miejsce. Ostatecznie do Śródmieścia dotarło ok. 800 osób.

Około 140 żołnierzy, którzy błędnie wyszło z kanału przy ulicy Dworkowej, opanowanej przez Niemców, została rozstrzelana przez Schutzpolizei. Mimo, że podpisana już była kapitulacja Mokotowa. Ocalała jedynie grupka 40 osób - głównie kobiet - która została wywieziona do obozu koncentracyjnego KL Stutthof.

pomnik przy ulicy Dworkowej

Miejsce pamięci na ulicy Górczewskiej 32 - rzeź Woli 1944

Na ulicy Górczewskiej 32 na warszawskiej Woli Niemcy przeprowadzili jedną z największych egzekucji podczas powstania warszawskiego. W czasie rzezi Woli, w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku w tym miejscu zostało zamordowanych do 12 tysięcy polskich mężczyzn, kobiet i dzieci.

Kanały w czasie powstania warszawskiego 1944

Kanały w powstaniu warszawskim używane były jako droga łączności, dostaw amunicji, broni, listów. W ostateczności ewakuacji tysięcy powstańców z oblężonej dzielnicy np. Starego Miasta, Czerniakowa czy Mokotowa. Jak wyglądały trasy kanałowe? W jakich warunkach przechodzono nimi? Zobacz i poznaj historię kanałów w czasie powstania 1944.

kanały, powstańcze kanały, powstanie warszawskie, drogi kanałowe, ewakuacja kanałami, kanały warszawskie, przejścia kanałami,

Gdzie mieszkała słynna Krystyna Krahelska?

Na ul. Juliana Fałata 6 na Mokotowie mieszkała Krystyna Krahelska "Danuta", autorka piosenki "Hej chłopcy, bagnet na broń", która została napisana dla żołnierzy "Baszty" - która stała się jedną z najpopularniejszych piosenek powstania warszawskiego. 

Legitymacja studencka Krystyny Krahelskiej

Przed wojną Krystyna Krahelska jako studentka etnografii pozowała pani Nitschowej do znanego pomnika warszawskiej syrenki, który znajduje się nad Wisłą przy moście Świętokrzyskim. Pomnik ocalał z zawieruchy wojennej, która dotknęła stolicę.  Kopia znajduje się w Muzeum Powstania Warszawskiego. Od grudnia 1939 roku Krahelska działała w Związku Walki Zbrojnej jako łączniczka i kurierka na teren Nowogródczyzny. Przewoziła broń. W latach 1943 - 1944 pracowała jako pielęgniarka w szpitalu powiatowym we Włodawie. Jako sanitariuszka jeździła do oddziałów partyzanckich i szkoliła dziewczęta do służby sanitarnej. W czasie powstania warszawskiego była sanitariuszką 1108 plutonu AK. Poległa 2 sierpnia 1944 roku wskutek odniesionych ran, kiedy udzielała pomocy rannemu żołnierzowi z dywizjonu Jeleń przy ul. Marszałkowskiej.

Kilka metrów dalej znajduje się upamiętnienie najstarszego sklepu Społem na Mokotowie.

Krystyna Krahelska, dywizjon Jeleń, Hej chłopcy bagnet na broń, pomnik warszawskiej Syrenki, Mokotów, mieszkanie Krahelskiej,

Zdobycie SGGW - 1 sierpnia 1944 roku - Rakowiecka 26 / 30 Mokotów

Na ścianie budynku SGGW na Mokotowie przy ul. Rakowieckiej 26 / 30 znajduje się tablica upamiętniająca zdobycie tych budynków przez kompanie O-2 pułku AK "Baszta" 1 sierpnia 1944 roku.

W walce zginął dowódca oddziału porucznik "Bohusz-Felek" F. Dąbrowski.


Mokotów, powstanie na Mokotowie, powstanie warszawskie, pułk Baszta, zdobycie SGGW, 1 sierpnia 1944, walki na Mokotowie, kompania O-2

Zdobycie Pasty 20 sierpnia 1944 roku.

Historia walk o Pastę - było to jedno z największych zwycięstw powstańców w czasie PW 44. Filmik zrealizowany przez program Jedynkę Polskie Radio w ramach obchodów 76 rocznicy powstania warszawskiego. Przewodnik dr Dariusz Zielonka rozmawia z redaktorem Patrykiem Michalskim o zdobyciu Pasty 20 sierpnia 1944 roku.

W Śródmieściu, w nocy z 19 na 20 sierpnia, oddziały powstańcze pod dowództwem rtm. Henryka Roycewicza „Leliwy” przystępują do natarcia na potężny, ośmiopiętrowy gmach Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej, tzw. PAST-y, przy ul. Zielnej 37/39. W akcji uczestniczą m.in. oddziały z IX zgrupowania rtm. „Leliwy”, pluton szturmowy z kompanii „Koszta”, dwa patrole saperów, kobiecy patrol minerski, dwa patrole miotaczy płomieni, specjalna ekipa straży ogniowej. Dotychczasowe próby zdobycia PAST-y załamywały się, ze znacznymi stratami własnymi, wobec przewagi ogniowej Niemców, zamkniętych w ufortyfikowanym gmachu. Po kilkunastu godzinach ciężkiej walki Powstańcy zdobywają gmach PAST-y, likwidując w ten sposób uciążliwy punkt ostrzału. Straty wroga wynoszą 38 zabitych. Do niewoli dostaje się 121 Niemców z różnych formacji, w tym wielu rannych i poparzonych. Straty powstańcze wynoszą nie mniej niż 17 zabitych.

In Śródmieście, on the night of August 19-20, insurgent units under the command of Capt. Henryk Roycewicz's "Leliwy" attack on the huge, eight-story building of Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna, the so-called PAST-y, at ul. Zielna 37/39. The action is attended, among others, by troops from the IX grouping rtm. "Leliwy", an assault platoon from the "Koszta" company, two sapper patrols, a women's mine patrol, two flame thrower patrols, a special fire brigade team. The previous attempts to capture PAST collapsed, with considerable losses, due to the fire advantage of the Germans, locked in a fortified building. After several hours of hard fighting, the insurgents capture the PAST building, thus eliminating the burdensome firing point. The enemy's losses are 38 killed. 121 Germans from various formations are taken prisoner, including many wounded and burned. Insurgent losses amount to no less than 17 dead.

In Śródmieście haben in der Nacht vom 19. auf den 20. August aufständische Truppen unter dem Kommando von Capt. Henryk Roycewiczs „Leliwy“-Angriff auf das riesige achtstöckige Gebäude der Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna, der sog PAST-y, in der ul. Zielna 37/39. An der Aktion nehmen unter anderem teil Truppen der IX. Gruppierung rtm. "Leliwy", ein Angriffszug der Kompanie "Koszta", zwei Pionierstreifen, ein Frauenminenstreifen, zwei Flammenwerferstreifen, ein spezielles Feuerwehrteam. Die bisherigen Versuche, PAST zu erobern, scheiterten mit erheblichen Verlusten am Feuervorteil der Deutschen, die in einem befestigten Gebäude eingeschlossen waren. Nach mehreren Stunden harter Kämpfe erobern die Aufständischen das PAST-Gebäude und beseitigen damit den lästigen Schusspunkt. Die Feindverluste betragen 38 Tote. 121 Deutsche aus verschiedenen Verbänden werden gefangen genommen, darunter viele Verwundete und Verbrannte. Die Verluste der Aufständischen belaufen sich auf nicht weniger als 17 Tote.

Wybuch powstania warszawskiego - mjr Jakub Nowakowski ps. Tomek - cz. II

Mjr Jakub Nowakowski ps. Tomek, żołnierz batalionu Zośka i zgrupowania Żniwiarz wspomina godzinę W, czyli moment wybuchu powstania warszawskiego.

Jakub Nowakowski, powstaniec warszawski, wspomnienia powstańcze, batalion Zośka, zgrupowanie Żniwiarz, godzina W, 1 sierpnia 1944, powstanie warszawskie, wybuch powstania warszawskiego,

Nowe Miasto - śladami powstania warszawskiego (część II)

W czasie powstania warszawskiego obrona Starego Miasta owiana jest swoistą legendą. Zapraszam na drugi spacer śladami powstania warszawskiego w rejon Nowego Miasta: Pl. Krasińskich, Nowe Miasto, PWPW, Miodową.

ZOBACZ JESZCZE!!!
> Stare Miasto - śladami powstania warszawskiego cz. I > https://powstaniew1944.blogspot.com/2020/03/stare-miasto-sladami-powstania.html

Śladami powstania warszawskiego, powstanie warszawskie, 1944, Nowe Miasto, Plac Krasińskich, Miodowa, PWPW,